Intro
Bài viết này nhằm mục đích chỉ ra những khác biệt cơ bản của metal giữa 2 châu lục có nền âm nhạc phát triển mạnh nhất và lâu đời nhất, đó là metal Châu Âu và metal Mỹ. Bải viết chủ yếu dựa trên sự quan sát và tìm hiểu về sự phát triển của heavy metal qua nhiều thời kỳ và giai đoạn lịch sử. Những tư liệu trong bài viết này được thu thập chủ yếu từ bạn bè là các metalheads ở khắp mọi nơi trên thế giới và tư liệu từ những cộng đồng metal nổi tiếng như metalarchive, metal-observer, metalstorm, metal-rules, classicrockmagazine, rollingstone,…
Thiên hạ chia ba
Theo quan điểm của tôi cũng như nhiều bạn bè yêu thích metal khác thì Heavy Metal có một nguồn gốc rất Anh Quốc. Và ở đây tôi muốn nói đến vùng Birmingham nước Anh nơi những band như Judas Priest, Witchfinder General, Napalm Death, Led Zeppelin và Black Sabbath đều có xuất phát từ đó. Thêm vào đó thành phố Birmingham là một thành phố công nghiệp buồn tẻ với bầu không khí luôn ảm đạm. Rob Halford và Glenn Tipton của Judas Priest từng nói rõ điều đó và tôi xin được trích dẫn ở đây: “chúng tôi cắp sách đến trường mỗi ngày trong tiếng máy công nghiệp và tiếng sắt thép va chạm vào nhau. Dần dần những âm thanh đó thấm nhuần vào tâm trí của chúng tôi từ khi còn là những đứa trẻ và nó sẽ được nghe thấy trong âm nhạc của chúng tôi, trong những đoạn riff và ảnh hưởng đến cách mà chúng tôi sáng tác và chơi nhạc.”
Chính vì vậy, tôi sẽ chia toàn bộ bức tranh của Heavy Metal làm 3 khu vực địa lý khác nhau và xin tạm mượn Tam Quốc Chí để vẽ lên tấm bản đồ “Thiên Hạ Chia Ba” của Heavy Metal thế giới.
1. Metal Châu Âu
2. Metal Mỹ
3. Metal Anh Quốc (xin đừng nhầm lẫn với New Wave of British Heavy Metal)
1. Metal Châu Âu phần lớn xuất phát từ Đức, Đan Mạch, Phần Lan và Scandinavi Bắc Âu. Một số ban đặc trưng của Metal Châu Âu là: Helloween, Blind Guadian, 220volt, Accept, Scorpions, Hammerfall, Stratovarius, Primal Fear, Override, Pretty Maids, Nightwish, Sentenced, v.v…
2. Metal Mỹ trái ngược với metal Châu Âu bởi nó được xuất phát và bị ảnh hưởng từ những giai điệu nhạc Blues, sự áp bức trong cuộc sống hơn là những âm thanh sắt thép chát chúa từ các nhà máy. Tiêu biểu cho Metal Mỹ là các ban nhạc như: Megadeth, Pantera, Machine Head, Anthrax, Metallica, King’s X, Trouble, Dream Theater, v.v…
3. Metal Anh Quốc sinh ra từ chính nước Anh. Nó là sự tổng hợp của những thứ tinh túy nhất trong cả Metal Mỹ và Metal Châu Âu. Bạn muốn sự giận dữ, tức tối ư? Metal Anh sẽ có, bạn muốn quay trở về thế kỷ 11 của những cuộc thập tự chinh đẫm máu ư? Metal Anh chắc chắn cũng có. Một số ban nhạc metal Anh đặc trưng là: Judas Priest, Iron Maiden, Black Sabbath, Saxon, Rainbow, Motorhead, Angel Witch, v.v…
Như vậy là chúng ta đã tóm tắt sơ lược về nguồn gốc metal ở 3 quê hương chính của heavy metal, hãy cùng đi vào phần chính là phân loại về sự khác biệt.
Phân Loại
Về mặt Âm Thanh
Mặc dù cả Metal Châu Âu và Metal Mỹ đều phải cám ơn nhạc Blues đã tạo cho họ những ảnh hưởng trong thời kỳ sơ khai, Metal Châu Âu thường thay thế Blues bằng Classical cổ điển, folk hay sau này là gothic trong khi Metal Mỹ vẫn giữ chất Blues truyền thống và thêm vào sự pha trôn của Stoner-Rock và Punk.
Metal Châu Âu thường có những giai điệu rất khác biệt và nghe khá lạ tai đối với những metalheads người Mỹ. Ví dụ: Nếu lấy những giai điệu hay những đoạn riff của Halloween và cho người Mỹ nghe, rất ít người sẽ cảm thấy hay và thích còn phần lớn sẽ thích những giai điệu, cách đánh riff của Kiss hay Megadeth hơn. Bây giờ chúng ta đưa một vài giai điệu metal Mỹ của Pantera và Korn cho người Châu Âu nghe, họ cũng sẽ cảm thấy xa lạ và phấn lớn sẽ không thích.
Bản thân tôi thì nghĩ rằng đây là một vấn đề hoàn toàn bị tác động bởi truyền thống và văn hóa chứ không hề liên quan gì đến âm nhạc.
Thực tế là người Mỹ thường có cuộc sống khó khăn hơn người Châu Âu (chúng ta không xét đến Đông Âu ở đây) và điều này ảnh hưởng đến các sáng tác cũng như cách chơi nhạc của họ. Metal Mỹ vì vậy thường thô hơn, khô khan hơn và luôn mang chút giận dữ cay nghiệt. Ở một khía cạnh khác, Metal Mỹ lại gặt hái thành công về thương mại tốt hơn. Những ban glam metal của thập niên 80 như Poison, Bon Jovi, Warrant, Cinderella, v.v… là hiện thân của điều này. Tôi nghĩ là họ phải cám ơn David Lee Roth của Van Halen và sau này là Motley Crue vì đã đi tiên phong trong thể loại đó. Thuật ngữ tót nhất cho thể loại metal thương mại hóa này có lẽ là “Album-Oriented Rock” (AOR), những album luôn thành công về mặt thương mại với số lượng bán rất lớn. Thể loại metal này thu hút một lượng lớn người nghe ở rất nhiều khu vực địa lý khác nhau, người nghe cũng ở nhiều độ tuổi và thuộc nhiều tầng lớp khác nhau trong xã hội. AOR được xem là một phát minh của người Mỹ và mang đậm nét văn hóa Mỹ. Tuy nhiên những nghệ sĩ đứng ngoài vòng xoáy của thương mại hóa, thoát khỏi sự cám dỗ của vật chất và tiền bạc vẫn dành được sự tôn trọng đáng kể trong công chúng.
Châu Âu cũng có những ban nhạc khá thành công về thương mại như Pet Shop Boys, A-ha, v.v… nhưng âm nhạc của họ lại chủ yếu là Pop-Rock pha lẫn techno và có rất ít phần là heavy metal. Trong khi những ban heavymetal thực sự của Châu Âu và Anh Quốc trong thập niên 80 thì đa số là “Song-Oriented Rock” (SOR), có nghĩa là âm nhạc của họ chú trọng vào chất lượng của từng bài hát mà không quan tâm quá nhiều đến sự thành công thương mại của cả album như metal Mỹ. Metal châu Âu thường chú trọng vào giai điệu, cấu trúc bài hát và sau này có thêm nhiều ảnh hưởng từ Goth (Goth ở đây là sự kết hợp âm nhạc với những nhân vật cổ điển, thần thoại hay lịch sử – xin đừng nhầm lẫn với Gothic Metal). Do chú trọng trau chuốt giai điệu cho thật đẹp, thật độc đáo nên sẽ rất khó tìm ra một ban metal Châu Âu chơi thứ metal thô ráp và khô khan như kiểu Pantera ở Châu Âu. Bất cứ ai yêu thích heavy metal đều có thể dễ dàng nhận ra sự khác biệt này, bạn có thể nhầm lẫn giữa Metal Anh Quốc và Metal Mỹ, những nếu bạn nhầm Metal Châu Âu với metal Mỹ thì chứng tỏ là hiểu biết vè metal của bạn vẫn còn quá thấp. Tất nhiên là cũng có những trường hợp ngoại lệ (những band metal Mỹ như Savatage hay Manowar).
Người Nghe
Những metalheads Châu Âu đa số là những người học hành đến nơi đến chốn, có giáo dục và đồng thời cũng có một cuộc sống khá thoải mái dễ chịu. Người Châu Âu cọi metal như một trò chơi, một thứ để giải trí và xem việc thu thập những bộ đĩa metal là một trò chơi sưu tập. Trong khí đó người Mỹ chỉ giải trí và tiêu khiển và sưu tập những bộ truyện tranh quý hiếm hay những đồng tiền cổ có giá. Metalheads Châu Âu có thể là một anh chàng mạnh mẽ to con, một anh thư sinh ốm yếu, một ông giám đốc to béo hay bất cứ ai khác. Trong khi đó, metalheads Mỹ đa số là tầng lớp lao động, những người luôn có cuộc sống vất vả tất bật và một chút gì đó bất mãn với cuộc sống. Tuy nhiên điều này hiện nay cũng đang thay đổi dần và metalheads Mỹ đang tiến gần hơn tới metalheads Châu Âu.
Tôi cũng chú ý thấy sự khác biệt đáng kể trong đám đông metalheads ở những buổi nhạc sống (live concert). Metalheads Châu Âu thường hát cùng và sử dụng unison (đầu đập cùng một lúc, hoặc đưa ra “devil horn” cùng một lúc) để hỗ trợ các ban nhạc. Điều này gần giống như cách họ cổ vũ các đội bóng trong trận đấu bóng đá. Trong một số live concert lớn các metalheads Châu Âu sẽ đồng thanh hát điệp khúc với ca sĩ hay tạo những làn sóng âm thanh theo nhịp giai điệu guitar.
Người Mỹ trái lại phải chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa cá nhân qua cuộc sống và nghề nghiệp của mình vì vậy cách họ hưởng ứng trong một buổi live concert cũng rất đa dạng và khác nhau. Nếu một nghệ sĩ trên sân khấu hét to: “Hãy hét lên cùng tôi nào Chicago”, bạn có thể nghe “yeee!” “aaaa!” hay “ooo!” cùng một lúc và tiếng hét sẽ dừng lại ở những khoảng khác nhau, do đó, nó sẽ gần như âm thanh tiếng ồn ở sở thú khuếch đại, nhưng dù sao nó sẽ lớn. Chỉ cần nhìn vào các buổi hòa nhạc sống Iron Maiden’s ở Long Beach Arena, nơi mà Bruce Dickinson hét với đám đông: “Hét to cho tôi Long Beach”. Bạn không thể nghe rõ một âm thanh cũ thể nào cả, tôi chắc chắn nó lớn như là địa ngục, nhưng chủ yếu là tiếng ồn. Tuy nhiên nó không thể hiện được cảm xúc của người hâm mộ vào khoảnh khắc đó.
Nếu một ai đó hét: “Hét lên nào Madrid” bạn sẽ nghe thấy những giàn đồng thanh cùng hét vang lên và sẽ dừng lại gần như cùng một lúc!, cứ như thể đã được sắp xếp trước khi ra lệnh. Cách mà họ tham gia hưởngng ứng cũng tương tự như cách họ đồng thanh cổ vũ cho đội bóng của mình trong một trận bóng đá ở châu Âu. Iron Maiden một lần nữa là ví dụ tốt về điều này. Chỉ cần nghe Fear Of The Dark trong một live concert Châu Âu, bạn sẽ nghe thấy khán giả hát điệp khúc cùng với ban nhạc và tạo ra những làn sóng âm thanh hòa cùng giai điệu bài hát.
Tôi nghĩ điều khác biệt này cũng là ảnh hưởng bởi văn hóa chứ không phải âm nhạc. Người châu Âu thường sống, làm việc và giao tiếp gần với cộng đồng và gia đình trong suốt cuộc đời của họ để họ có cảm giác gần gũi hơn của cộng đồng và sự đoàn kết. Tôi nghĩ rằng điều này được phản ánh trong các sự kiện lớn, các lễ hội văn hóa, âm nhạc, giải trí diễn ra khắp Châu Âu. Những live concert rock hay những trận bóng đá là những ví dụ điển hình về tinh thần đòan kết cộng đồng của người dân Châu Âu, chính vì vậy mà không khí trong một đêm nhạc rock ở Châu Âu luôn cuồng nhiệt và hấp dẫn.
Trong khi đó ở Mỹ thì phần lớn người Mỹ không có một công việc hay thậm chí chỗ ở cố định, họ thay chỗ làm và chuyển địa chỉ còn nhanh hơn tôi thay quần áo. Chính điều nàu làm cho tính cộng đồng và tinh thần đoàn kết ở Mỹ giảm hẳn, thay vào đó là chủ nghĩa cá nhân sẽ luôn được ưu tiên. Chỉ cần đi đến những trung tâm giải trí, các sự kiện lớn và các buổi hòa nhạc sống bạn sẽ cảm nhận được ngay điều này.
Về mặt lời hát (lyric)
Trong heavy metal Mỹ, lời ca được tập trung hơn vào thực tế cuộc sống và rất hay phản ánh về các tệ nạn xã hội (đặc biệt là nghiện ngập, giới tính, tội phạm, nghèo đói, vv) và người hâm mộ sẽ trả lời cho phù hợp. Khán thính giả người Mỹ cũng phải quan tâm tới lyrics nhiều hơn khán thính giả châu Âu. Điều này có thể được chỉ vì tiếng Anh là ngôn ngữ mẹ của họ.
Vẫn có một ngoại lệ ở một số nước Đông Âu khi khán giả để ý đến lời ca của các ban nhạc địa phương của họ (như Divlje Jagode, Vatreni Poljubac) trong khi không quan tâm đến lỷic của ban ban nhạc nước ngoài nổi tiếng (như Judas Priest, Iron maiden, vv).
Metal Châu Âu thường che giấu những khiếm khuyết về lyric bằng kỹ năng hoà âm phối khí tuyệt vời, các nghệ sĩ Châu Âu chăm chút cho các giai điệu của họ thật tỉ mỉ và chau chuốt. Lời ca của Metal Châu Âu thì thường là những câu chuyện thời trung cổ và chủ đề Goth nói về những nhân vật anh hùng, thần thoại, tưởng tượng và những trận đánh lớn. Khán giả châu Âu muốn thực sự được hoà nhập vào không gian và thời gian của từng bài hát trong khi nghe ca khúc metal, trong khi metalheads Mỹ muốn có được một sự đồng cảm, một nỗi khốn khó mà ai đó phải chịu chung số phận như mình. Nói chung, metal Mỹ muốn mang đến những thực tế được phản ánh trong cuộc sống hằng ngày..
Ngày này, khoảng cách này đang dần được thu hẹp và chỉ còn mang tính tương đối, nhưng nó vẫn đúng trong đại đa số những người yêu thích rock-metal ở Mỹ và Châu Âu, chính vì vậy bạn có thể thấy ở Châu Âu metal vẫn phát triển mạnh trong khi ở Mỹ thì Alternative lại được ưa chuộng hơn.
Kết luận
Có sự khác biệt lớn trong âm thanh, lời ca và cách một ca khúc được trình diễn giữa metal Mỹ và metal Châu Âu, một sự kết hợp tuyệt vời giữa Châu Âu và Mỹ chính là metal Anh Quốc. Đó là thứ metal sẽ mang đến cho bạn những ưu điểm của Mỹ và Châu Âu và làm thoả mãn một fan metal trung lập không bị ảnh hưởng bởi một nến văn hoá cụ thể nào. Ví dụ như một fan metal từ một hành tinh nào khác rơi vào thế giới của chúng ta, chắn hẳn người đó sẽ cảm thấy thích Metal Anh nhất.
Lưu ý: Tất cả những gì tôi đã nói trong bài viết trên là khá chung và có nhiều ngoại lệ đối với các phân tích, nhưng quan điểm của tôi là chỉ ra sự khác biệt cơ bản và tất cả đều dựa trên những quan sát thực tế. Bản thân tôi cảm thấy phong trào nghe rock ở Việt Nam có khuynh hướng Châu Âu nhiều hơn là Mỹ, các rock fan Việt Nam có lẽ đa số còn quá trẻ, trong độ tuổi mơ mộng (day dreamming) và chưa phải trải qua nhiều khó khăn trong cuộc sống đồng thời cũng do những hạn chế về ngoại ngữ nên không cảm nhận được cái hay của rock và metal Mỹ.
Một số ngoại lệ
Các ban nhạc Mỹ chơi phong cách Châu Âu:
Savatage (Florida)
Manowar (New York)
Jag Panzer (Colorado)
Kamelot (Florida)
…
Các ban Châu Âu chơi phong cách Mỹ:
Hellacopters (Thụy Điển)
Bad Company (Anh Quốc)
Whitesnake – 1 số ca khúc (Anh Quốc)
Deep Purple – 1 số ca khúc (Anh Quốc)
Accept (Đức)
…
(Alex@NhacRockOnline.com)
Popularity: 86% [?]
